قوله : كما هو ظاهر العنوانات . در اينكه نزاع علماء در كدام يك از مشتقات جارى است ، دو نظريه وجود دارد : 1 ) نظريه مصنف : نزاع علماء در كليه مشتقاتى است كه حمل بر ذات مىشوند و عنوان براى ذات قرار مىگيرند . 2 ) نظريه بعضى از اعلام : « 1 » نزاع علماء منحصرا در اسم فاعل و صفت مشبهه به معناى اسم فاعل و مصدر به معناى اسم فاعل است به دو دليل : دليل اول : علماء در مبحث مشتق مثال به اسم فاعل مىزنند . معلوم مىشود كه غير اسم فاعل محل نزاع نيست . جواب مصنف : تمثيل ، دليل بر انحصار نيست . لانّه قد جرى ديدنهم على التمثيل ببعض المصاديق . دليل دوم : حقيقت بودن اسم زمان و اسم مكان و صيغه مبالغه و اسم آلت و اسم مفعول متعدّى در اعم ( چون اين امور بر ذاتى كه مبدء از آن زائل‌شده ، حقيقة اطلاق مىشوند ) و حقيقت بودن اسم مفعول لازم در خصوص ( چون فقط بر ذاتى اطلاق مىشود كه متلبّس و مشغول به مبدء است ) امر اتفاقى است و در امر اتفاقى نزاع معنا ندارد . جواب مصنف : در اين امور نيز اختلاف است و اتّفاقى وجود ندارد . نكته : مبادى و مواد مشتقات چهار صورت دارد كه تلبّس و انقضاء در هريك با ديگرى تفاوت دارد : 1 ) بعضى از مبادى از قبيل فعليات است مثل مبدء قائم . انقضاء در اينها به رفع يد از اين افعال است . 2 ) بعضى از مبادى از قبيل ملكه است مثل مبدء مجتهد . انقضاء در اينها به زوال ملكه است .

--> ( 1 ) - فصول ، ص 59 .